Hidrolik çimentolarda ASTM C511 koşullarında manuel (Yöntem A) ve otomatik (Yöntem B) Vicat iğnesi ile priz başlangıç ve bitiş süresi tayinini kapsar.

ASTM

ASTM C191

Revizyon: 2024

Çimento testi

Hidrolik çimentonun Vicat iğnesi ile priz süresi tayini için standart test yöntemleri

Hidrolik çimentolarda ASTM C511 koşullarında manuel (Yöntem A) ve otomatik (Yöntem B) Vicat iğnesi ile priz başlangıç ve bitiş süresi tayinini kapsar.

Deney yöntemi

C187 normal kıvamda 650 g pasta, C305 karıştırma; 30 dk bekleme, 15 dk aralıklarla penetrasyon; priz başlangıcı 25 mm (gerekirse interpolasyon); priz bitişi tam dairesel iz bırakmayan ilk okuma.

Numune gereksinimleri

C187 su oranında 650 g çimento; konik halka 40 mm; 1,00 mm iğne; hareketli çubuk 300 ± 0,5 g; C511 nemli kabin.

Uyumlu ekipman

Etkileşimli hesaplayıcı

ASTM C191 hesapları için çevrimiçi hesaplayıcımızı kullanın.

Hesaplayıcıyı aç

ASTM C191 — Çimento deney yöntemleri

Vicat iğnesi ile hidrolik çimento priz süresi tayini

Yasal uyarı

Bu sayfadaki bilgiler, Vector Bilimsel Test Cihazları tarafından ilgili standardın incelenmesi sonucunda hazırlanmış özet ve bilgilendirme amaçlıdır; standardın resmi metninin yerine geçmez. Bağlayıcı ve eksiksiz metin için standardı yetkili kurumlardan (ör. TSE, ASTM International, CEN) resmî yollardan temin ediniz. Vector, bu özete dayanılarak verilen kararlardan doğabilecek doğrudan veya dolaylı zararlardan sorumlu tutulamaz.

1. Amaç ve kapsam

Bu standard, hidrolik çimentoların priz sürelerinin Vicat iğnesi kullanılarak belirlenmesine yönelik test yöntemlerini kapsar. İki yöntem sunar:

  1. Yöntem A (referans test yöntemi): Manuel çalıştırılan standart Vicat cihazı.
  2. Yöntem B (otomatik yöntem): Bu metodun kalifikasyon gereksinimlerini karşılayan otomatik Vicat cihazı.

Önemli uyarı: Taze hidrolik çimentolu karışımlar kostiktir; uzun süre maruz kalındığında cilt ve dokuda kimyasal yanıklara yol açabilir. Güvenlik ve sağlık uygulamaları kullanıcının sorumluluğundadır.

2. Ortam ve laboratuvar koşulları

Priz süresi ölçümlerinin standartlaştırılabilmesi için ortam şartları kontrol edilmelidir:

  • Karıştırma odası: Sıcaklık, nem ve karıştırma suyu sıcaklığı ASTM C511’e uygun olmalıdır.
  • Kür ortamı: Nemli kabin veya nemli oda yine ASTM C511’e uygun olmalıdır.
  • Malzemeler: Testten önce tüm kuru malzemeler karıştırma odası ile aynı sıcaklık aralığında olmalıdır.
  • Su: Rutin testlerde içilebilir su yeterlidir; hakem ve ortak testlerde reaktif (reagent) su kullanılmalıdır.

3. Vicat cihazı ve donanımlar (manuel Yöntem A)

Vicat cihazı (Şekil A1.1) aşağıdaki özelliklere ve toleranslara sahip olmalıdır.

3.1 Ana gövde ve hareketli çubuk

  • Hareketli çubuk (B): Kütlesi 300 ± 0,5 g olmalıdır. Çubuk ters çevrilebilir; ayar vidası (E) ile sabitlenir.
  • Gösterge (F): Milimetre cetveli üzerinde hareket eden ayarlanabilir gösterge.

3.4 Diğer ekipmanlar

  • Mala: 100–150 mm uzunluğunda, düz kenarlı çelik bıçak; kenar düzlük sapması en fazla 1 mm.
  • Karıştırıcı ve kap: ASTM C305’e uygun mekanik karıştırıcı.

4. Çimento pastasının hazırlanması ve kalıplanması

Priz süresi testi için pasta önce normal kıvama getirilmelidir.

4.1 Karıştırma

  1. Normal kıvam (Test Method C187) için gerekli su yüzdesi ile 650 g çimento kullanılarak yeni bir pasta hazırlanır.
  2. Karıştırma ASTM C305 prosedürüne göre mekanik olarak yapılır. (İsteğe bağlı olarak doğrudan C187 veya otoklav testi (C151) artığı pasta da kullanılabilir.)

4.2 Kalıplama prosedürü (Yöntem A)

  1. Karıştırılan pasta hızlıca eldivenli ellerle bir top haline getirilir.
  2. Eller yaklaşık 150 mm (6 in) açık olacak şekilde pasta bir elden diğerine altı kez fırlatılır.
  3. Pasta topu, konik halkanın (G) büyük ucuna bastırılarak halka tamamen doldurulur.
  4. Büyük uçtaki fazlalık tek hareketle uzaklaştırılır.
  5. Halka büyük uç altta kalacak şekilde taban plakası (H) üzerine konur.
  6. Küçük üst uçtaki fazla pasta, malanın tek eğik darbesiyle sıyrılır.
  7. Gerekirse üst yüzey bir–iki hafif dokunuşla düzeltilir (pastayı sıkıştırmadan).
  8. Numune hemen nemli kabine konur; ölçümler dışında orada tutulur.

5. Priz süresi tayini (Yöntem A)

5.1 Okuma prosedürü ve zamanlama

  1. İlk bekleme: Kalıplamadan sonra numune 30 dakika nemli odada rahatsız edilmeden bekletilir.
  2. Ölçüm sıklığı: 30. dakikada 1 mm iğne ile ilk penetrasyon; penetrasyon 25 mm veya daha az oluncaya kadar her 15 dakikada bir (Tip III çimentolarda 10 dakikada bir) ölçüm tekrarlanır.
  3. Batırma işlemi:
    • İğne ucu yüzeye temas edene kadar çubuk indirilir.
    • Ayar vidası (E) sıkılır; gösterge sıfıra alınır veya ilk okuma kaydedilir.
    • Vida hızlıca serbest bırakılır; iğne 30 saniye batmaya bırakılır.
    • 30 saniye sonunda penetrasyon derinliği okunur.
  4. Mesafe kuralları: Her penetrasyon, önceki izden en az 5 mm, kalıp iç çeperinden en az 10 mm uzakta olmalıdır.

(İpucu: İlk okumalarda pasta çok yumuşaksa iğnenin bükülmesini önlemek için düşüş elle yavaşlatılabilir; priz sürelerini belirleyen okumalarda çubuk yalnızca vida açılarak tamamen serbest bırakılmalıdır.)

5.2 Priz başlangıç süresi (initial set)

  • Su ile çimentonun ilk temasından itibaren, iğnenin pastaya tam 25 mm girdiği ana kadar geçen süredir.
  • 25 mm doğrudan okunamazsa interpolasyon ile hesaplanır.

5.3 Priz bitiş süresi (final set)

  • Priz bitişi; iğnenin yüzeyde tam dairesel iz bırakmadığı ilk ölçüm olarak tanımlanır.
  • Bu an tespit edilince, yüzeyin farklı bölgelerinde iki ek penetrasyon ile doğrulama yapılır; bunlar ilk final set ölçümünden sonra 90 saniye içinde tamamlanmalıdır.

6. Hesaplamalar ve raporlama

6.1 Priz başlangıç süresi formülü (interpolasyon)

Priz başlangıç süresi (dakika, en yakın 1 dakikaya yuvarlanır):

T = E + ((25 − C) × (H − E)) / (D − C)

Burada:

  • E = 25 mm’den büyük olan son penetrasyon okumasının dakikası
  • H = 25 mm’den küçük olan ilk penetrasyon okumasının dakikası
  • C = E anındaki penetrasyon derinliği (mm)
  • D = H anındaki penetrasyon derinliği (mm)

(C ve D, 25 mm eşiğini geçişi sınırlayan ardışık okumalardır; payda sıfıra yakınsa ek okuma alınır.)

6.2 Raporlama

  • Priz başlangıç: formül sonucu en yakın 1 dakikaya yuvarlanır.
  • Priz bitiş: su–çimento ilk temasından bitiş şartının sağlandığı ana kadar; en yakın 5 dakikaya yuvarlanır.
  • Raporda Yöntem A veya Yöntem B açıkça belirtilmelidir.

7. Otomatik yöntem (Yöntem B) ve farkları

  1. Ölçüm periyodu: Cihaz numune üzerinde en fazla 10 dakikalık aralıklarla otomatik ölçüm ve kayıt yapabilmelidir.
  2. Kalıplama: Manuel yönteme benzer; üst yüzey tesviyesi daha sistematik olabilir (mala ~30° eğim, testere hareketi, 90° çevirerek tekrar). Otomatik cihazlar referansı genelde kalıp üst kenarından aldığından yüzeyin düz ve pürüzsüz olması kritiktir.
  3. Kalifikasyon: Otomatik cihazın kabul/red testlerinde kullanılabilmesi için standardın Ek A2’deki şartlarla, C150/C150M, C595/C595M veya C1157/C1157M’ye uygun üç farklı çimento üzerinde Yöntem A ile uyum göstermesi gerekir. Sapma düzeltmeleri için matematiksel standardizasyon uygulanabilir.

8. Hassasiyet (precision) — Yöntem A

  • Tek operatör (laboratuvar içi): Priz başlangıç için standart sapma 12 dk, priz bitiş için 20 dk. İki uygun test; başlangıçta en fazla 34 dk, bitişte en fazla 56 dk fark.
  • Laboratuvarlar arası: Başlangıç için standart sapma 16 dk, bitiş için 43 dk. Uygun sonuçlar; başlangıçta en fazla 45 dk, bitişte en fazla 122 dk fark.